Đào tạo thẩm phán và kiểm sát viên – gặp gỡ với học viên trường Thẩm phán quốc gia Pháp

Bộ phận hợp tác Pháp lý – Luật – Quản trị của Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam đóng vai trò hỗ trợ việc phát triển và đào tạo nghề luật ở Việt Nam. Trong vòng 3 tuần đầu tháng 3 này, bộ phận này đã đón tiếp cô Hélène Griffoul, học viên thẩm phán đến Việt Nam với nhiệm vụ nghiên cứu về đào tạo thẩm phán và kiểm sát viên ở Việt Nam. Dưới đây là nội dung cuộc trao đổi với cô.

4

1/ Xin chào Hélène, chị có thể giới thiệu vài lời về bản thân ?

– Xin chào, tôi hiện đang là học viên thẩm phán tại Trường thẩm phán quốc gia Pháp (ENM) tại Bordeaux. Tôi vào trường tháng 2/2014, sẽ ra trường và được bổ nhiệm vào đợt tháng 9/2016. Sau khi tốt nghiệp tú tài phân ban Khoa học, tôi đã thi vào trường Đại học luật Bordeaux và lấy bằng thạc sĩ chuyên ngành Luật hình sự. Song song với trường này, tôi cũng theo học đại học chuyên ngành Khoa học hình sự.

2

2/ Ở Pháp, người ta dùng từ “thẩm phán” để chỉ cả thẩm phán xét xử lẫn công tố viên vì họ được đào tạo trong cùng một ngạch. Việt Nam không giống như vậy, chị có thể giải thích thêm một chút về vấn đề này?

– Đúng vậy, ngạch tư pháp ở Pháp bao gồm cả thẩm phán xét xử và công tố viên, vì vậy cả hai đều thuộc vào ngạch thẩm phán. Công tố viên là các thẩm phán thuộc Viện công tố, là cơ quan có quyền truy tố các vụ án hình sự và là đại diện của xã hội tại phiên toà. Thẩm phán xét xử hay còn gọi là thẩm phán ngồi, có trách nhiệm phân định tranh chấp. Cả hai chức năng trên đều được đào tạo trong một trường duy nhất là Trường thẩm phán quốc gia. Trường có trụ sở tại Bordeaux, chương trình đào tạo kéo dài 31 tháng được chia thành các giai đoạn học tâp trung và thực tập. Học viên của trường (học viên thẩm phán) được học các kỹ năng điều khiển phiên toà, soạn thảo phán quyết dân sự và hình sự và học các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp cần tuân thủ. Các kỳ thực tập khác nhau cho phép học viên được khám phá những cơ quan có liên quan tới lĩnh vực tư pháp (cảnh sát, trại giam, văn phòng luật sư v.v…). Giảng viên của trường đều là thẩm phán hoặc công tố viên.

Theo những gì tôi quan sát thấy, đào tạo ở Việt Nam có khác. Thẩm phán và kiểm sát viên là hai ngạch riêng biệt nằm dưới Toà án nhân dân tối cao và Viện Kiểm sát nhân dân tối cao. Chương trình đào tạo thẩm phán kéo dài 6 tháng, học viên là các thư ký toà đã có từ 5 đến 8 năm kinh nghiệm làm việc tại các toà. Chương trình đào tạo kiểm sát viên kéo dài 9 tháng, học viên là các cán bộ làm việc tại các viện kiểm sát trong khoảng thời gian từ 1 đến 5 năm. Đối với cả hai chương trình đào tạo trên, giảng viên có thể là thẩm phán, kiểm sát viên hoặc các giảng viên đại học.

Ngoài ra từ năm 2004 còn có Học viện tư pháp, trực thuộc Bộ tư pháp có thẩm quyền đào tạo các chức danh tư pháp, có nghĩa là luật sư, công chứng viên, chấp hành viên và cả thẩm phán, kiểm sát viên. Vì vậy, cả ba cơ sở đào tạo tồn tại song song. Để trình bày rõ hơn về đào tạo thẩm phán và kiểm sát viên, xin mời các bạn cùng đọc báo cáo của tôi tại đây.

3/ Thẩm phán và kiểm sát viên là các chức danh tiêu chuẩn cao, vậy các tiêu chí để trở thành thẩm phán và công tố viên tốt là gì ?

– Đúng vậy, đây là các vị trí đòi hỏi cao vì những nghề này đòi hỏi kiến thức luật vững vàng đồng thời đòi hỏi tính chặt chẽ, tinh thần cởi mở và kiểm soát bản thân tốt. Ví dụ, việc trực điện thoại của công tố viên là công việc nhằm giám sát toàn bộ các điều tra do cảnh sát thực hiện, công tố viên phải có khả năng đưa ra câu trả lời đúng luật ngay lập tức khi được yêu cầu. Còn việc điều khiển phiên toà hình sự lại đòi hỏi người thẩm phán phải khách quan, kiểm soát tốt bản thân trong mọi tình huống ngay cả khi họ phải đối mặt với những tình huống khó khăn nhất.

3

4/ Chị có lời khuyên gì tới những người muốn làm việc trong ngành này không ?

– Để trở thành thẩm phán ở Pháp, đầu tiên bạn cần có kiến thức vững về luật, cái này bạn phải học tại trường Đại học, ngoài ra bạn cũng có thể tham gia các khoá học dự bị để chuẩn bị cho kỳ thi tuyển vào trường thẩm phán. Đối với trường hợp của tôi, tôi đã theo học một khoá học dự bị tại Học viện nghiên cứu tư pháp thuộc trường Đại học đồng thời cũng tham gia học ôn thi tại một cơ sở tư nhân. Tôi thấy cũng cần có kinh nghiệm làm việc tại một số cơ quan tư pháp : hoặc thực tập hoặc làm ở các vị trí hỗ trợ tư pháp. Ngoài ra, tôi nghĩ điều không thể thiếu được đó là bạn phải có ý chí quyết tâm góp sức để xã hội vận hành tốt và bạn phải không được lo sợ khi mình phải ra quyết định. Trước khi vào ngành này, tôi nghĩ mỗi người nên tự đặt ra câu hỏi về động cơ cá nhân của mình khi quyết định tham gia vào ngành.

1

5/ Kỷ niệm nào chị sẽ nhớ nhất trong chuyến công tác tại Việt Nam ?

– Tôi sẽ nhớ mãi là mình được đón tiếp hết sức nồng hậu kể cả tại những nơi làm việc và hay trong các hoạt động cá nhân trong thời gian tôi lưu lại đây. Việt Nam là một đất nước tuyệt vời và điều tuyệt vời nhất chính là sự tốt bụng của người Việt Nam