Giải thưởng Fields: Chân dung ba nhà toán học Pháp đoạt giải gần đây nhất

Nước Pháp tự hào đã nuôi dưỡng nhiều tài năng khoa học có tên tuổi trên thế giới, trong đó có ba nhà khoa học trẻ tuổi nhận giải thưởng Fields gần đây nhất: Ngô Bảo Châu (2010), Cedric Villani (2010) và Artur Avila (2014). 

Ba nhà khoa học, ba tính cách khác nhau. Avila trả lời phóng viên chỉ 1 phút sau đó, cho phóng viên ngay số điện thoại trên WhatsApp. Trong khi đó Ngô Bảo Châu trả lời phóng viên sau hai tháng, xếp lịch hẹn 2 tháng sau đó. Còn Villani vui vẻ gặp gỡ phóng viên nhanh chóng, nhưng vì bân quá nên phải lùi lại buổi phỏng vấn.

Avila thích nói và nói nhiều, Ngô Bảo Châu lịch thiệp nhẹ nhàng, còn Villani khó tính. Nhưng họ đều là những tài năng kiệt xuất.

Họ đã bắt đầu như thế nào?

Ngô Bảo Châu là người Việt Nam đầu tiên giành được Giải thưởng Fields. Tính đến năm 2010, anh là nhà khoa học trẻ nhất Việt Nam được Hội đồng Chức danh Giáo sư Nhà nước Việt Nam phong học hàm giáo sư.

Ngay khi 16 tuổi, Ngô Bảo Châu đã đạt điểm tuyệt đối (42/42) trong kỳ thi Olympique quốc tế môn Toán.

Sở hữu trí thông minh tuyệt vời từ khi còn nhỏ, nhưng lúc ấy, anh đã không nghĩ sau này mình sẽ trở thành nhà toán học. Chính cha anh đã hướng anh đi theo con đường này.

Còn Avila được bố mẹ cho tự do lựa chọn hướng đi cho mình. Không giống Ngô Bảo Châu, bố mẹ của Avila không phải là những nhà nghiên cứu khoa học mà đều là công chức. “Họ đã nghĩ tôi sẽ trở thành kỹ sư, chứ không thành nhà toán học,” Avila tâm sự.

Sau khi chiến thắng tại kỳ thi Olympiques, Avila (người gốc Brazil) đã vào học tại Viện toán học quốc gia của Brazil, trường học danh tiếng nhất của Nam Mỹ. Lúc đó anh cũng mới chỉ 16 tuổi.

3401-bao-chau-ngo_1Ngô Bảo Châu

“Những thứ quan trọng nhất trong cuộc đời thường đến một cách tình cờ”

Trong một bài phỏng vấn với phóng viên báo L’Express của Pháp tháng 9 vừa qua, Ngô Bảo Châu kể rằng khi 12 tuổi, anh đã từng thi trượt môn toán khi thi vào cấp 2 tại Hà Nội. Lúc đó anh học đuối hơn so với bạn bè. Nhưng ngay sau đó anh đã bắt kịp bạn bè và khi học cấp ba, anh đãvượt lên các bạn.

“Những thứ quan trọng nhất trong cuộc đời thường đến một cách tình cờ”. Đó là câu triết lý của anh.  Đúng là sự tình cờ đã đưa anh đến với nước Pháp du học và bắt đầu sự nghiệp lừng lẫy của mình.

Lẽ ra sau khi thành công ở kỳ thi Olympic quốc tế, anh đã sang học ở Hungari. Nhưng thời điểm đó, chính trường thế giới thay đổi sau khi bức tường Berlin sụp đổ. Anh đã ở lại Việt Nam và thỉnh thoảng đến phòng thí nghiệm của bố. Tình cờ, một ngày nọ, Paul Germain, nguyên thư ký của Viên khoa học Pháp đến phòng thí nghiệm của cha anh và gặp anh ở đó. Ấn tượng với trí thông minh và lòng hiếu học của Châu, ông đã cố gắng hết sức để xin một suất học bổng của bộ Ngoại giao Pháp để giúp anh sang Pháp học. Và sau đó, anh được giáo sư Jacques Vauthier dạy tại trường đai học Paris 6 tiếp tục giúp đỡ.

“Lúc đó tôi 18 tuổi. Tôi không nói một từ tiếng Pháp nào. Tôi chưa khi nào đi xa đến thế. Và ông ấy đã đón tôi ở sân bay và đưa tôi đến ở trong một căn phòng của Crous”, anh xúc động nhớ lại.

Với Avila, anh đã sang Pháp học sau khi gặp nhà khoa học Pháp Jean-Christophe Yoccoz (được trao giải thưởng Fields năm 1994) tại Rio. Yoccoz đã khuyến khích anh theo đuổi con đường nghiên cứu ở Pháp. Avila đã sang Pháp, học tiến sĩ, rồi tiếp tục chương trình học tập sau tiến sĩ, rồi được trao cả hai quốc tịch Pháp – Brazil.

artur-avilaArtur Avila

Còn với Villani, vì sinh ra và lớn lên ở Pháp, anh không phải đi học xa gia đình như thế. Từ cấp một đến cấp ba, anh nhớ là mình lúc nào cũng đứng nhất lớp. Anh không có gì phải lo lắng, nếu có chăng là lo lắng không được đứng nhất lớp. Nhưng anh tâm sự rằng  lúc nhỏ đã là một đứa trẻ rất nhút nhát. Khi anh đỗ tú tài với điểm số môn toán cao nhất so với học sinh trong vùng, tờ báo Var matin đã viết bài về anh, và nói rằng anh  giống như một “tượng đài vinh danh cho sự nhút nhát”. Nhưng khi vào học đại học, anh bắt đầu tự tin hơn và còn được bầu làm chủ tịch hội sinh viên, tổ chức nhiều buổi khiêu vũ cho trường và lãnh đạo câu lạc bộ sân khấu của trường.

“Tôi mở lòng mình ra với thế giới. Tôi khám phá văn học, điện ảnh, âm nhạc …” Còn việc học hành thì sao? “Lúc đầu tôi hơi sao nhãng việc học tập”, Villani thú nhận.

cedric-villaniCedric Villani

Còn Ngô Bảo Châu, anh kể rằng lúc học ở Pháp, anh không tham gia nhiều hoạt động ở trường cũng như không cởi mở như bây giờ.

Anh kể rằng lúc đầu khi đi học ở Pháp, anh không hiểu gì nhưng khi thi thì luôn đạt điểm rất cao. “Như một người chơi nắm được kỹ thuật chơi nhưng không hiểu được luật chơi”, anh tâm sự.

Cùng với thời gian, trí tuệ và sự kiên trì, anh dần dần tỏa sáng tại các ngôi trường anh theo học ở Paris (trường đại học Paris 10, Trường sư phạm Paris từ năm 1992 đến năm 1994 và trường Đại học Paris 11- nơi anh là sinh viên cao học và là nghiên cứu sinh dưới sự hướng dẫn của giáo sư Gérard Laumon).

Ở Pháp, nhờ vào chất lượng giáo dục tuyệt vời, cả ba tài năng trẻ đã tìm được đường đi riêng cho mình và đã đến với giải thưởng Fields sau rất nhiều nỗ lực và cố gắng làm việc hết mình.

Villani nói vui rằng sau khi anh với giải thưởng danh giá này, anh đã trở thành khách mời thân quen của truyền hình Pháp. Hai giáo sư còn lại không xuất hiện thường xuyên trên truyền hình cũng như trên báo chí thường xuyên như thế. Vì họ thích thế, và vì họ “ưu tiên” cho quê hương họ nhiều hơn. Avila là một ngôi sao thật sự tại Nam Mỹ – nơi vẫn chưa có nhiều thiên tài khoa học. Còn Ngô Bảo Châu cũng trở thành một thần tượng với rất nhiều người Việt Nam. “Cả gia đình tôi vẫn đang sống ở Việt Nam. Họ cảm thấy rất gắn bó và biết ơn nước Pháp,” anh chia sẻ.

Cùng chung niềm đam mê

Ngày nay, Avila làm việc với nhiều dự án và hợp tác với khoảng 50 nhà nghiên cứu trên thế giới.

Ngô Bảo Châu hiện đang giảng dạy tại trường Chicago và vẫn tiếp tục theo đuổi nghiên cứu chương trình Langlands.

Villani vẫn bận rôn với nhiều chương trình trong nhiều lĩnh vực: âm nhạc, văn học, thể thao, du lịch. Đồng thời anh cũng quản lý viện Henri-Poincaré.

“Mỗi năm tôi nhận được hơn 800 lời mời tham dự các sự kiện. Nhưng một ngày nào đó, tôi sẽ quay lại chỉ tập trung vào nghiên cứu,” anh nói.

Dù ba nhà khoa học trẻ tuổi nhận giải thưởng Fields có xuất phát điểm khác nhau và chặng đường phát triển sự nghiệp khác nhau nhưng họ đều giống nhau ở một điểm: đó là niềm đam mê nghiên cứu toán học. Ngô Bảo Châu đã từng tâm sự: Học không bao giờ là muộn và niềm đam mê cùng với sự kiên trì là chìa khóa mở tất cả cánh cửa trong cuộc đời.

3401-bao-chau-ngo-1_5662903

Tháng 8 năm 2015, lần đầu tiên, Trung tâm Văn hóa Pháp tại Hà Nội – L’Espace cùng một lúc đón tiếp hai « ngôi sao » của làng toán học thế giới : Giáo sư Cédric Villani và Giáo sư Ngô Bảo Châu.

Hai Giáo sư đều được trao Giải thưởng Fields vào năm 2010 và giữ một vai trò tích cực trong lĩnh vực giáo dục tại Pháp và tại Việt Nam.

Tại hội thảo bàn tròn về giáo dục tại L’Espace, hai giáo sư đã chia sẻ kinh nghiệm, quan điểm giáo dục chính từ các cuộc phiêu lưu toán học của mình.

Theo L’EXPRESS