Phim tài liệu “Công binh – Đêm dài Đông Dương”

Trong khuôn khổ hoạt động văn hóa và hợp tác nghe nhìn Pháp-Việt, Viện Pháp tại Hà Nội-L’Espace trân trọng giới thiệu các buổi trình chiếu Bộ phim tài liệu Công Binh – Đêm dài Đông Dương (từng đoạt giải Licorne d’Or vào năm 2012) của đạo diễn Lê Lâm, đạo diễn đã được vinh danh tại nhiều Liên hoan phim quốc tế.

Trước Thế Chiến Thứ Hai bùng nổ, chính quyền thực dân động viên, cưỡng bức hai vạn thanh niên Việt Nam sang Pháp thay thế công nhân trong các xưởng sản xuất vũ khí phải ra trận chống phát xít Đức.
Bị hiểu lầm là lính đánh thuê nên họ đã bị quân đội Hít-le hành hạ và bị các ông chủ bù nhìn Pháp bóc lột thậm tệ. Những lính thợ Việt đã phải sống một cuộc sống đày ải, bi thảm trên đất Pháp dưới sự thống trị của quân phát xít Đức. Họ chính là người đầu tiên trồng lúa, làm ra những hạt gạo ở Cà Mạc (Carmague) miền Nam nước Pháp.
Sống trên đất Pháp giữa chế độ thực dân mà lòng họ vẫn luôn nhớ về Việt Nam, họ góp công, góp sức ủng hộ cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tuy vậy một số người trong họ khi về nước đã bị hiểu lầm là kẻ phản Quốc vì từng làm việc cho nước Pháp.
Một trang lịch sử oan ức, đau thương của những người lính thợ Việt Nam trên đất Pháp trong Thế Chiến Thứ Hai đã lùi vào dĩ vãng và đã từng bị xã hội lãng quên.

cong-binh1

QUÁ TRÌNH LÀM PHIM

Trong quá trình thực hiện bộ phim “Công binh, đêm dài Đông Dương” đạo diễn Lê Lâm đã trở về Việt Nam nhiều lần để gặp gỡ các nhân chứng là những thanh niên bị chính quyền thuộc địa cưỡng bức sang Pháp làm lính thợ. 50 năm sống và làm việc ở nước ngoài đã giúp đạo diễn Lê Lâm đồng cảm hơn với những nhân chứng trong phim và qua đó phần nào khắc họa một cách chân thực những cảm xúc, những nỗi đau đã theo chân họ từ 70 năm nay.

“CÔNG BINH, ĐÊM DÀI ĐÔNG DƯƠNG” – HÉ LỘ NHỮNG TRANG SỬ GIẤU KÍN

Trong “Công binh, đêm dài Đông Dương, đạo diễn Lê Lâm đã ghi lại lời của 20 nhân chứng trong số 20.000 thanh niên Việt Nam bị cưỡng bức sang Pháp làm công binh. Khoảng thời gian bị cưỡng ép sang Pháp làm lính thợ đầy gian khổ của những thanh niên Việt Nam này, họ phải làm việc trong những xưởng chế tạo súng ống, đạn dược, thay thế cho những công nhân Pháp đang cầm súng ra trận. Những công binh Việt Nam không được trả lương bổng, mà còn bị kẹt tại Pháp trong 12 năm trời, không được về nước. Cuộc gặp gỡ của đạo diễn Lê Lâm với những nhân chứng được ông coi như tâm sự của người con với người cha, giúp họ chia sẻ những câu chuyện của quá khứ chưa một lần được lắng nghe.

NGHỆ THUẬT RỐI NƯỚC TRONG “CÔNG BINH, ĐÊM DÀI ĐÔNG DƯƠNG”

Để đưa khán giả đến với giai đoạn lịch sử mà lâu nay đã bị lãng quên, đạo diễn Lê Lâm đã sử dụng nghệ thuật múa rối nước của Viêt Nam. Đó không chỉ là sự sáng tạo trong việc dẫn dắt người xem đến với bộ phim mà nó còn thể hiện việc đạo diễn ẩn dụ 20.000 công binh là những con rối bị chính quyền thực dân cưỡng ép sang Pháp làm lính thợ.

congbinh-2

“CÔNG BINH, ĐÊM DÀI ĐÔNG DƯƠNG” – NGHỆ THUẬT ĐAN XEN VỚI HIỆN THỰC

Đạo diễn Lê Lâm thường hay áp dụng khái niệm độc đáo của nhà đạo diễn người Ý, Roberto Rosselini, cha đẻ của chiều hướng điện ảnh hiện thực Ý – le néo-réalisme – và điện ảnh hiện đại “dòng sóng mới” – nouvelle vague: “Một tác phẩm xứng đáng gọi là nghệ thuật khi nào tác phẩm đó nhìn tôi”. Khi tác phẩm nghệ thuật “nhìn” ta, bản thân tác phẩm đó có khả năng làm thay đổi ý tưởng, quan niệm, ý thức của chúng ta về cuộc sống, về xã hội. Chắc chắn sau khi xem bộ phim “Công binh đêm dài Đông Dương” rất nhiều người trong chúng ta sẽ cảm thấy tác phẩm này đang “nhìn” mình vì nó đã vạch trần trang sử bị che dấu bấy lâu về nỗi đau của 20.000 công binh Việt Nam tại Pháp.

“CÔNG BINH, ĐÊM DÀI ĐÔNG DƯƠNG” – BỘ PHIM ĐƯỢC THỰC HIỆN TỪ NGUỒN KINH PHÍ HẠN HẸP NHƯNG THÀNH CÔNG LỚN

Bộ phim “Công Binh, đêm dài Đông Dương” có đề tài liên quan tới Việt Nam và thời thuộc địa, một đề tài mà phía Pháp không muốn nêu lên, vì vậy rất khó để tìm nguồn tài trợ. Tuy nhiên, đạo diễn vẫn có được tài trợ của các hội đồng cấp vùng và của Cục điện ảnh quốc gia Pháp mặc dù số kinh phí này rất ít ỏi, chỉ bằng một nửa so với dự tính. Với mức kinh phí hạn hẹp, đoàn làm phim của đạo diễn Lê Lâm chỉ có 4 người. Ông quay phim chỉ với 2 máy quay nhưng chính nhờ vậy không khí mới gần gũi nên các nhân chứng mới không ngần ngại khi tâm sự câu chuyện của đời mình với đạo diễn.

Bộ phim đã đoạt giải đoạt Licorne d’Or tại liên hoan Phim Amiens vào năm 2012 và đoạt giải nhất của hội đồng giám khảo của  Liên hoan Pessac và hai đề cử tại Festival Amterdam lần thứ 25 và tại Festival phim Hồng Kông lần thứ 37

ĐẠO DIỄN LÊ LÂM – “KẺ ĐƯA ĐÒ KÝ ỨC”

Đạo diễn Lê Lâm sinh năm 1948 tại Hải Phòng, ông sang Pháp du học từ năm 1966 tại trường Bách Khoa (École Polytechnique) nhờ chương trình học bổng. Ông không còn xa lạ với giới điện ảnh Việt Nam, đặc biệt với vai trò là đạo diễn, biên kịch của nhiều tác phẩm xuất sắc về Đông Dương như Long Vân Khánh hội (1981), Đế chế tàn vụn (1984), 20 đêm và Một ngày mưa (2006) và gần đây nhất là “Công Bình, đêm dài Đông Dương”.
Bộ phim “Công Bình, đêm dài Đông Dương” sẽ được trình chiếu trong tháng 6 tại l’Espace để tạo cơ hội cho quý khán giả, đặc biệt là thế hệ trẻ có cơ hội tìm hiểu thêm về khía cạnh lịch sử chưa từng được biết đến rộng rãi.